Mijn eerste kennismaking met Cuernavaca, 'de stad van de eeuwige lente', is ergens in de late zomer van 2004. Na een lange reis via Parijs, Orlando en Houston landt mijn vliegtuig op de internationale luchthaven van Mexico Stad, Benito Juárez (Spaans: Aeropuerto Internacional Benito Juárez). Het invullen van enkele benodigde formulieren, stempels op mijn visum en in mijn paspoort en een korte inspectie van mijn bagage zijn de enige noodzakelijke formaliteit waarmee ik toegang krijg tot Mexico. Mexico, het land dat mij vanwege de diversiteit, de interessante mix van culturen, schitterende landschappen en een rijke historie al zo lang al tot de verbeelding spreekt.
Voor vertrek laten familie en vrienden mij duidelijk weten ik Mexico Stad maar beter kan mijden als vestigingsplaats. Uiteindelijk valt het besluit dat ik me voor de eerste maanden in Cuernavaca, niet al te ver van de hoofdstad, zal vestigen. de reis naar mijn nieuwe 'thuis' is dus nog niet ten einde.
Na wat onhandig zigzaggen tussen toeristen, thuiskomers, bagagedragers en schoenpoetsers zoek ik mijn weg naar de bus die mij naar mijn nieuwe bestemming zal brengen. Een behulpzame medereiziger wijst me de weg naar 'Transporte Foráneo Colectivo', de bushalte bij de uitgang van de begane grond aan de andere kant van de aankomsthal of 'Lounge D' waar de bussen van 'Pullman de Morelos' netjes staan te wachten.
De luxe bus met TV en bediening blijkt in de grote stad vooral erg traag. Muurvast zit het verkeer als we de luchthaven proberen te verlaten. Terwijl we stapvoets door het drukke verkeer laveren wordt de bus steeds weer opnieuw door straatverkopers belaagd. Bij ieder verkeerslicht is het opnieuw wachten op vrije doorgang. Pas op de autoweg kunnen we normaal doorrijden. Iets meer dan een uur later rijden we Cuernavaca binnen en ben ik de stad waar ik de komende maanden zal doorbrengen.
Een eerste kennismaking: rijdom en armoede
Cuernavaca is een mooie, tropische en goed georganiseerde stad op zo'n 80 kilometer ten zuiden van de Mexicaanse hoofdstad (liefkozend 'DF' of Distrito Federal' genoemd, een referentie naar het 'Federaal District' waar het deel van uitmaakt), in de staat Morelos, een van de kleinste staten van de 'Verenigde Staten van Mexico' (Spaans: 'Estados Unidos Mexicanos'). Cuernavaca is ook een stad met grote koloniale paleizen en wereldberoemde culturele en historische schatten zoals de Jardín Borda (Borda Gardens) en de Palacio de Cortés (de residentie van de Spaanse Conquistador Hernán Cortés), een ongekende collectie aan kunst (o.a. Museo Casa Robert Brady, in het centrum van de oude stad en in mei 2004 geopende museum voor moderne kunst 'Centro Cultural Muros Museum' ), prachtige pleinen en groene parken. Wat verder opvalt is de redelijk moderne nieuwe architectuur, de afgesloten woonwijken of 'privadas', een nieuwe autoweg en veel, zeer veel winkels. Kortom, de stad kent grote weelde.
Die weelde is herkenbaar in de grote nieuwbouw- en renovatieprojecten (waaronder het overdekte winkelcentrum Plaza Galerías Cuernavaca aan de rand van de stad naast de redelijk armoedige woonwijk Col. Flores Magon), een van de duurste golfbanen in Mexico (El Club de Golf Cuernavaca S.A. de C.V) en de vele exclusieve resorts & spas waar bezoekers een behandeling met water uit de regionale thermaalbronnen kunnen reserveren (twee van de beste resorts & spas die zeker een bezoek waard zijn: Hosteria Las Quintas Resort & Spa, Blvd Diaz Ordaz #9, Cuernavaca 62440, Morelos, México en Misión del Sol Resort & Spa, Av. Gral. Diego Díaz González 31 Colonia Parres Cuernavaca 62550, Morelos, México).
Economische ontwikkeling
Al is het niveau van industrialisatie en de dienstensector in Mexico aover het algemeen lager dan in de Verenigde Staten, Canada, Nederland of Belgie, de verschillen zijn niet zo groot als men over het algemeen zou verwachten. Het Mexico rond 'DF' rijk. Zeer rijk!
"De zoon van een Libanese immigrant... is de rijkste man op aarde..."
Wie hier een kans ziet, kan hier echt rijk te worden. Carlos Slim Helu, de sympathiek ogende Mexicaanse telecomaanbieder (o.a van de 'fixed line' operator Telmex en het grootste mobiele telefoniebedrijf van Latijns-Amerika, America Movil) is een goed voorbeeld. Sinds enige tijd mag 'Slim' zich de rijkste man op aarde noemen. Met een persoonlijk vermogen van meer dan $59 miljard (!) is deze zoon van een Libanese immigrant rijker dan Bill Gates of Warren Buffett. Maar Slim is niet het enige economische talent. Maar er zijn hier in Mexico veel meer succesverhalen waarover ik zeker in een van de volgende blogs zeker zal schrijven.
Levensstandaard
In tegenstelling tot de noordelijke buurlanden zijn de regionale verschillen in de levensstandaard (uitgedrukt in geld) extreem groot. Dit is vooral zichtbaar tussen het zuidelijke deel van het land en de meer economische ontwikkelde gebieden bij de hoofdstad. Volgens de jaarlijkse berekening van de Wereldbank (2007) staat Mexico op de 14e plaats van landen met het hoogste Bruto Nationaal Product (BNP). Nederland staat in die lijst op nummer 16, Belgie op 18, de Verenigde Staten op 1 en Canada op 9.
"De informele economie bedraagt ongeveer 30 - 40% van de totale economische activiteit..."
Informele economie
Deze regionale verschillen in economische ontwikkeling zijn echter duidelijk zichtbaar als men tussen de steden en regio's in Mexico reist. In Cuernavaca zijn overdag bijna geen bedelaars, daklozen en haveloze mensen te zien. In tegenstelling tot 'DF' en andere steden in Mexico zijn hier ook geen grote sloppenwijken. In verkommerde buurt rond het voormalige hoofdstation van de stad, bij de toegangswegen naar de nieuwe autoweg naar Alcapulco en langs het voormalige treintraject naar 'DF' staan wel enkele krotten van oude sinasappel kistjes, karton en dekzeil, maar de armoede lijkt over het algemeen redelijk beperkt. Wie echter naar de cijfers kijkt weet anders. Nicolás Uribe, een regionale ambtenaar die voor 'Secretaría de Hacienda y Crédito Público' (SHCP, het Mexicaanse ministerie van financiën) werkt, vertelde mij dat de 'informele' economie waarschijnlijk tussen de 30 en 40% van de totale economische activiteit in de stad bedraagt. Wie in deze 'informele' economie meedraait is eigenlijk gewoon 'werkloos' zonder 'uitkering' of een andere officiele bron van inkomsten.
Echte cijfers van deze 'informele' economie zijn niet beschikbaar, ze onttrekt zich immers volledig aan toezicht van de overheid omdat de arbeid niet is niet geregistreerd en er ook geen belasting wordt betaald. Toch denkt Uribe niet dat dit een probleem is. Het is 'El Poder de Mercado Global' en NAFTA (de Noord Amerikaanse vrijhandelszone, 'Tratado de Libre Comercio de América del Norte' of TLCAN) dat hier de dienst uitmaakt. Volgens Uribe zijn hier dan ook geen verliezers en kan iedereen er 'beter van worden'.
Goed draaiende winkels en boetiekjes en de vele luxe auto's die wijzen op een zeer uitbundige consumptie lijken Uribe gelijk te geven. Maar ondanks het optimisme van Uribe kent de 'informele' economie ook vooral veel nadelen. De honderden straatverkopers, schoenpoetsers, huishoudsters en straatartiesten die een plaatsje bevechten op de lokale 'arbeidsmarkt' hebben in de praktijk nergens recht op. De lonen zijn laag en onzeker. De dagen zijn lang en de werkers wonen vaak ver van de stad.
"Wie daaraan wat probeert te veranderen stuit op onbegrip
Het grootste probleem is toch wel dat zij, in tegenstelling tot werknemers in de 'formele' economie niet kunnen terugvallen op een sociaal vangnet, geen recht hebben op pensioen of een ziektekostenverzekering en vaak geen enkele kans op scholing hebben. Ondanks de nadelen, zijn er toch ook voordelen te noemen. Als gevolg van beperkte opleiding, werkloosheid en economische achteruitgang kan niet iedereen werk vinden in de formele economie. De informele economie biedt dan toch een beperkte bron van inkomsten.
Onbegrip
Vanuit het oogpunt van armoedebestrijding is de informele economie van groot belang. Het is echter geen oplossing voor het economisch wanbeheer in Mexico. Het probleem is dat de informele economie deels uitbuiting en onderdrukking in stand houdt. De confronterende tegenstellingen tussen 'rijk' en 'arm', de 'have' en 'have nots' worden daardoor steeds duidelijker. Daartegenover staat dat het vaak veel eenvoudiger in de informele sector aan de slag te gaan dan werk te vinden in de formele economie omdat voor dit werk geen diploma’s nodig zijn. En wie naar de cijfers kijkt weet dat juiste deze veerkrachtige 'zelfstandigen', door het accepteren van extreem lage lonen zonder voorzieningen, de echte economie draaiende houden. Maar wie daaraan iets probeert te veranderen stuit op onbegrip.
Neem het voorbeeld van mijn huishoudster. Juanita (niet haar echte naam) is huishoudster, een geweldige kok en schoonmaakster en woont het haar twee dochters en man in een armzalig huisje, zonder vloerbedekking of gordijnen, in een van de armere wijken van de stad aan de andere kant van de autoweg. Ze heeft geen diploma, kan zich geen auto veroorloven, heeft geen ziektekostenverzekering of pensionvoorziening, weet niets over kinderopvang en heeft nog nooit de binnenkant van een bank gezien. Ze komt echter met een goede reputatie als een eerlijke, harde werkster.
Als ik besluit haar aan te nemen, is ze verbaasd dat ik met haar een tarief van 500 nuevo peso (ongeveer 40 Amerikaanse dollars) per ochtend (5 uur) wil afspreken. Een redelijk bedrag denk ik. Juanita vertelt mij echter dat ze met dit tarief (ongeveer 8 dollar per uur) meer gaat verdienen dan de werknemers bij de warenhuizen van Liverpool of Sanborns in het nieuwe Plaza Galerías Cuernavaca (naast Col. Flores Magon, langs de tolweg van 'DF' naar Acapulco). De volgende ochtend laat ze me weten dat eigenlijk gewoon ik gek ben dat ik haar zoveel wil betalen. 'U kan dat geld toch wel ergens anders aan besteden?', sneert ze emotioneel terwijl ze bedenkelijk haar hoofd schudt als ik haar het geld voor het werk van die ochtend geef. Haar vorige 'baas', een Amerikaanse zakenman, betaalde haar niet meer dan 100 nuevo peso voor hetzelfde werk en dat, zegt ze, is 'heel redelijk'.
Luchtkwaliteit
In tegenstelling tot 'DF', waar luchtvervuiling een ernstig probleem is , is de kwaliteit van de lucht in Cuernavaca juist redelijk goed te noemen. Ook in andere steden, zoals het verdeopgelegen Puebla is de luchtkwaliteit niet altijd slecht. Een gezamenlijke initiatief tussen 'DF' en de omringende steden past in het streven de luchtkwaliteit van centraal Mexico nog verder te verbeteren. Maar de lokale bevolking werkt hier niet echt mee. Op basis van de nummerplaat is er een systeem van verkeersroulatie waarbij de autoriteiten op een aantal werkdagen autoverkeer met even of oneven eindnummers de toegang tot de stad ontzegt. Dat geeft problemen als je dagelijks naar 'DF' moet om te werken. En net als in de meeste landen is de overgang van auto naar openbaar vervoer moeilijk. Het systeem is dus niet waterdicht. Er zijn heel veel mogelijkheden het te ontduiken. Een oude tweede auto... of het 'lenen' van de nummerplaat van de auto van de buurman... Toch kent ook Cuernavaca vervuilend en luidruchtig verkeer. Wie ooit over de Avenida Plan d'Ayala naar het centrum van de stad rijdt kan daarover uit eigen ervaring meespreken.
Een trotse stad
Cuernavaca is vooral een trotse, statige en ontwikkelde stad met 17 universiteiten (waaronder UAEM, Universidad Autonóma del Estado de Morelos) en een groot aantal verschillende industriele ondernemingen. Een stad ook van diplomaten, zakenlieden (Barbara Hutton, de enige dochter van Edna Woolworth en kleindochter van Frank W. Woolworth, de oprichter van de Woolworth winkelketen, en erfgenaam van de in New York gevestigde investeringsbank E.F. Hutton & Company, woonde ooit hier), een grote kolonie Amerkaanse en Canadese gepensioneerden en veel 'tijdelijke' bewoners, waaronder ooit de voormalige Shah van Iran Mohammad Reza Pahlavi. Maar Cuernavaca is vooral ook de stad van de bekende kunstenaars zoals Rufino Tamayo, Diego Rivera en Frida Kahlo.
Favoriete bestemming
Dat het grote kasteel van de Spaanse overheerser Cortes juist in het oude centrum van deze stad staat bewijst het economisch belang dat dit gebied ooit voor de Spanjaarden had. Naast de beroemde zilvermijnen van Taxco waren suikerplantages een belangrijke economische factor. Maar de indrukwekkende precolumbiaanse piramiden van Teopanzalco (gebouwd door Tlahuican-indianen, een subgroep van de Nahuatl-indianen) die nu iets ten zuiden van het centrum van de huidige stad liggen, laten zien dat de centraal gelegen stad werkelijk al eeuwen voor de komst van de Spanjaarden een belangrijk handelscentrum en cultureel kruispunt was. Maar naast het economische belang van Cuernavaca was het toch vooral de elite die zich hier graag kwam vermaken.
Tijdens de Franse overheersing (1864-1867 ) was Cuernavaca een favoriete bestemming van de leden van de keizerlijke huishouding van Marianne Charlotte Amélie Léopoldine Prinzessin von Sachsen-Coburg-Saalfeld en haar man Maximilian I von Hapsburg. Nu zijn het vooral de economische elite uit 'DF' die in het weekeinde naar Cuernavaca afzakken. Met een fijn klimaat, een rijk uitgaansleven en een gevarieerde aanbod van kunst cultuur is het een van hun favoriete bestemming. Juist de kleine restaurantjes met heerlijke eten en de vele bruisende clubs trekken de grote groepen bezoekers uit 'DF' aan. Opmerkelijk is dat een niet gering aantal van deze bezoekers hier een tweede huis (met groot zwembad) hebben. Hier komen ze tot rust na een week werken in de hoofdstad net aan de andere kant van de berg.
Maar Cuernavaca is vooral ook een rustige, lieve, stad, waar grote bedrijven als Costco (een soort Makro) en Walmart goede zaken doen. De grootste industriele werkgevers zijn (tot voor kort) Nissan en de combinatie van chemische en pharmaceutische bedrijven, waaronder Laboratorios Roche Syntex (nu: Dr Reddy's Custom Pharmaceutical Services). De stad is ook trots op het grote aantal wetenschappers dat in de stad woont (meer dan het gemiddelde dan in andere Latijns-Amerikaanse steden). En ook de vele 'full immersion' talenscholen (er zijn er ruim 50) waar buitenlandse studenten in een vriendelijke atmosfeer Spaans kunnen leren, zorgen voor veel tijdelijke bezoekers en toeristen en daarmee voor een herkenbare economische ontwikkeling en inbreng.
Wie ooit naar Mexico in de buurt van 'DF' komt moet zeker verder kijken dan de hoofdstad. Cuernavaca, 'de stad van de eeuwige lente' is zeker de moeite van een bezoek waard. Hier is, in tegenstelling tot andere grote Mexicaanse steden, het verschil tussen rijkdom en armoede nog niet echt voelbaar.
Posts
Geen opmerkingen:
Een reactie posten